Από το σπίτι του Κοσμά Πολίτη στο Ψυχικό η έναρξη της μεγάλης έρευνας σε συνεργασία με τη MONUMENTA
Γράφει η Όλγα Μενεμενόγλου
Με αφετηρία ένα κτήριο συνδεδεμένο με την πνευματική ιστορία του τόπου, το σπίτι του λογοτέχνη Κοσμά Πολίτη στην οδό Καλλάρη, στο Ψυχικό, που σήμερα στεγάζεται η Δημοτική Βιβλιοθήκη, ξεκίνησε η οργανωμένη καταγραφή των ιστορικών κτηρίων του Δήμου Φιλοθέης-Ψυχικού. Πρόκειται για το ερευνητικό πρόγραμμα «Καταγραφή ιστορικών κτηρίων περιόδου 1924-1970», που υλοποιείται από τον Δήμο σε συνεργασία με τη MONUMENTA.
Η δράση καλύπτει και τις τρεις περιοχές — Ψυχικό, Νέο Ψυχικό και Φιλοθέη — και στοχεύει στη δημιουργία ενός τεκμηριωμένου αρχείου για την αρχιτεκτονική ταυτότητα της πόλης, με επιστημονική μεθοδολογία και συμμετοχή των κατοίκων.
Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο, η αρχική ιδέα για μια οργανωμένη θεσμική καταγραφή αποδίδεται στη Νέλλη Λάβδα, φιλόλογο με μακρά διαδρομή στην τοπική αυτοδιοίκηση και ενασχόληση με την ιστορία του Ψυχικού. Η δράση αγκαλιάστηκε διαπαραταξιακά .
Η MONUMENTA, της οποίας πρόεδρος είναι η συντοπίτισσά μας Ειρήνη Γρατσία, διαθέτει πολυετή εμπειρία σε αντίστοιχα προγράμματα σε μεγάλους αστικούς δήμους της χώρας. Η παρούσα δράση συγκαταλέγεται στις περιπτώσεις όπου η καταγραφή προχωρά με θεσμική πρωτοβουλία και ευθύνη της ίδιας της τοπικής αυτοδιοίκησης, του Δήμου Φιλοθέης Ψυχικού. Να αναφέρουμε ότι ο Δήμος μας είναι ο πρώτος πανελλαδικά δήμος που αναλαμβάνει αυτήν την σημαντική πρωτοβουλία.
Η MONUMENTA, Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία για την προστασία της φυσικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς Ελλάδας και Κύπρου, από το 2013 υλοποιεί συστηματικά προγράμματα καταγραφής ιστορικών κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα, με στόχο τη μελέτη, την προστασία και την ανάδειξή τους. Έχει ήδη ολοκληρώσει την καταγραφή όλων των κτηρίων της περιόδου 1830-1940 στον Δήμο Αθηναίων (11.500 κτήρια), του παραδοσιακού τμήματος του Δήμου Κηφισιάς (1.000 κτήρια), 1.500 κτηρίων στον Δήμο Θεσσαλονίκης, καθώς και κτηρίων στους Δήμους Πειραιά, Καλαμάτας και άλλων περιοχών τα οποία και πραγματοποιήθηκαν με ιδιωτική πρωτοβουλία.
Κατά την παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο, η κυρία Γρατσία ανέπτυξε το επιστημονικό πλαίσιο της έρευνας και απάντησε σε ερωτήσεις, συμβάλλοντας στην πληρέστερη ενημέρωση για τη μεθοδολογία και το περιεχόμενο του προγράμματος.
Κάθε κτήριο έχει σημασία
Η έρευνα δεν εστιάζει μόνο σε εντυπωσιακά ή μεγάλα οικοδομήματα. Για την επιστημονική καταγραφή, κάθε κτήριο της περιόδου — από βίλες έως απλές κατοικίες — θεωρείται ισότιμο τεκμήριο της ιστορίας του τόπου. Στόχος είναι να αποτυπωθεί η συνολική εικόνα της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας των τριών περιοχών, ανεξάρτητα από μέγεθος ή σημερινή κατάσταση.
Πώς θα εξελιχθεί η δράση
Η καταγραφή ξεκινά από το Ψυχικό και θα διαρκέσει περίπου επτά μήνες. Ομάδες αρχιτεκτόνων και αρχαιολόγων της MONUMENTA θα προχωρούν σε συστηματική εξωτερική φωτογράφηση και τεκμηρίωση.
Παράλληλα, οι κάτοικοι καλούνται να συμβάλουν με προφορικές μαρτυρίες, παλιές φωτογραφίες και αρχειακό υλικό. Η πρώτη φάση αφορά σε συναντήσεις κατοίκων με κτήρια του Ψυχικού, μετά από έναν μήνα θα μεταφερθεί στο Ψυχικό και σε Τρίτη φάση στην Φιλοθέη.
Στην πρώτη φάση κάθε Παρασκευή, από τις 11:00 έως τις 13:00, θα πραγματοποιούνται δίωρες συναντήσεις με κατοίκους στην Α΄ Πλατεία Ψυχικού (πρώην Blue Bell),
Ήδη η πρωτοβουλία έχει γνωρίσει θετική ανταπόκριση, με κατοίκους να εκδηλώνουν ενδιαφέρον να συμβάλουν στη συλλογική μνήμη του τόπου.
Ο Δήμαρχος Χαράλαμπος Μπονάτσος χαρακτήρισε τη δράση «στρατηγική επιλογή προστασίας της φυσιογνωμίας και της ιστορικής συνέχειας της πόλης», σημειώνοντας ότι η καταγραφή μετατρέπει τη γνώση για το παρελθόν σε εργαλείο για τον μελλοντικό σχεδιασμό.
«Η καταγραφή των ιστορικών κτηρίων της πόλης μας δεν αποτελεί μια απλή ερευνητική δράση· συνιστά μια ουσιαστική πρωτοβουλία τεκμηρίωσης, προστασίας και ανάδειξης της συλλογικής μας ταυτότητας. Είναι μια στρατηγική επιλογή προστασίας της φυσιογνωμίας και της ιστορικής μας συνέχειας.
Ο Δήμος Φιλοθέης-Ψυχικού διαθέτει ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό αποτύπωμα, όπου το φυσικό περιβάλλον συνυπάρχει αρμονικά με τον δομημένο χώρο».
Η πρωτοβουλία επιχειρεί να περάσει από τη διάχυτη μνήμη και τις μεμονωμένες γνώσεις σε ένα οργανωμένο, επιστημονικά τεκμηριωμένο αρχείο. Με απλά λόγια:
η πόλη αρχίζει να “διαβάζει” την αρχιτεκτονική της ιστορία με συστηματικό τρόπο, δημιουργώντας μια βάση γνώσης που μπορεί να αξιοποιηθεί στις μελλοντικές αποφάσεις για τον δομημένο χώρο.
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το top-nea.gr με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.
