-
Τι αλλάζει για Δήμους, Περιφέρειες και δημότες
-
Κατοχύρωση της αντιστοιχίας αρμοδιοτήτων και πόρων
-
Νέα δεδομένα σε διαφάνεια, αξιολόγηση και λειτουργία των ΟΤΑ
Επιμέλεια: Νίκος Γκαρόζης
Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση τέθηκε από την Τετάρτη 20 Μαΐου 2026 μέσω του opengov.gr το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ανοίγοντας επίσημα τον δρόμο για μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στη λειτουργία Δήμων και Περιφερειών.
O νέος Κώδικας επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο το σύνολο σχεδόν των βασικών ρυθμίσεων που αφορούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση, επανακαθορίζοντας αρμοδιότητες, διαδικασίες, υποχρεώσεις αλλά και τη συνολική σχέση των ΟΤΑ με το κεντρικό κράτος.
Στο επίκεντρο του νέου Κώδικα βρίσκεται η χρηματοδότηση των αρμοδιοτήτων που μεταβιβάζονται από το κράτος προς τους ΟΤΑ, με την κατοχύρωση — μέσω του άρθρου 259 — της βασικής αρχής ότι οι νέες αρμοδιότητες θα πρέπει να συνοδεύονται και από αντίστοιχους πόρους.
Παράλληλα, ενισχύονται οι αρμοδιότητες που σχετίζονται με τη λεγόμενη «δημοτική καθημερινότητα», όπως οι λαϊκές αγορές, τα ΚΕΠ, οι παιδότοποι, οι παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί, αλλά και η εποπτεία καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος.
Ως προς τις Περιφέρειες και τον πιο επιτελικό ρόλο που διεκδικούν να αναλάβουν, το νέο πλαίσιο τους αποδίδει αυξημένες αρμοδιότητες στον σχεδιασμό της περιφερειακής ανάπτυξης, του χωροταξικού σχεδιασμού και του τουριστικού πλάνου ανάπτυξης, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη τουριστική δραστηριότητα, καθιστώντας τες συμμέτοχες στη χάραξη αναπτυξιακών πολιτικών ανά γεωγραφική περιφέρεια.
“Σχέδια δράσης, ενίσχυση αποτελεσματικότητας, αξιολόγηση αποδοτικότητας
και εξυπηρέτησης των δημοτών από τους ΟΤΑ με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης”
Η κατοχύρωση της αντιστοιχίας πόρων και αρμοδιοτήτων ως βασικό ζητούμενο
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η πρόβλεψη του άρθρου 259, μέσω του οποίου διατηρείται η βασική αρχή ότι κάθε νέα αρμοδιότητα που μεταφέρεται προς τους ΟΤΑ θα πρέπει να συνοδεύεται και από αντίστοιχους οικονομικούς και λειτουργικούς πόρους.
Πρόκειται για ένα πάγιο αίτημα της Αυτοδιοίκησης, καθώς εδώ και χρόνια Δήμοι και Περιφέρειες υποστηρίζουν ότι καλούνται να διαχειριστούν ολοένα περισσότερες αρμοδιότητες χωρίς την αντίστοιχη ενίσχυση σε προσωπικό, χρηματοδότηση και υποδομές.
Παράλληλα, ο νέος σχεδιασμός επιχειρεί να ενισχύσει τον πιο επιτελικό και επιχειρησιακό ρόλο των ΟΤΑ, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα:
Από το σχέδιο που παραδόθηκε στην ΚΕΔΕ τον Δεκέμβριο του 2025 έως το τελικό ενοποιημένο προσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, ο υπό διαμόρφωση νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης εξελίχθηκε αισθητά — όχι τόσο ως προς τον βασικό πυρήνα των διατάξεών του, αλλά κυρίως ως προς τη μετάβαση από μία απλή κωδικοποίηση σε ένα πιο ώριμο, λειτουργικό και πολιτικά στοχευμένο θεσμικό πλαίσιο.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι το Υπουργείο Εσωτερικών διατήρησε τον βασικό «κορμό» του αρχικού σχεδίου, ενσωμάτωσε αρκετές λειτουργικές παρατηρήσεις της ΚΕΔΕ, χωρίς ωστόσο να υιοθετήσει πλήρως ορισμένες από τις σημαντικότερες «κόκκινες γραμμές» της Αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα σε οικονομικά, εκλογικά, θεσμικά και ζητήματα πραγματικής αποκέντρωσης ισχύος.
Το τελικό κείμενο εμφανίζεται πιο ολοκληρωμένο, καθώς προστίθενται νέα πεδία στρατηγικού σχεδιασμού, όπως τα σχέδια δράσης των Δήμων, ενισχύεται η αξιολόγηση αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας μέσω δεικτών και επιδόσεων και διαμορφώνεται ένας περισσότερο επιχειρησιακός και επιτελικός ρόλος για Δήμους και Περιφέρειες.
Με απλά λόγια, από ένα «σχέδιο κώδικα» περνάμε πλέον σε έναν Κώδικα διοίκησης, αξιολόγησης και λειτουργικής αναδιάρθρωσης.
Τι φαίνεται ότι κέρδισε η ΚΕΔΕ
- Διατήρηση της λογικής του άρθρου 259 για τους ΚΑΠ
Η φιλοσοφία ότι οι μεταβιβαζόμενες αρμοδιότητες πρέπει να συνοδεύονται από αντίστοιχους πόρους παρέμεινε στον πυρήνα του νέου σχεδίου. Αν και δεν πρόκειται για νέα εισαγωγή — καθώς υπήρχε ήδη στο σχέδιο του Δεκεμβρίου — η διατήρησή της θεωρείται κρίσιμη θεσμική κατοχύρωση.
- Σαφέστερη πρόβλεψη για πλήρες πακέτο μεταφοράς αρμοδιοτήτων
Ο νέος σχεδιασμός ενισχύει περισσότερο τη λογική ότι δεν αρκούν μόνο οι οικονομικοί πόροι, αλλά απαιτούνται και ανθρώπινο δυναμικό, εξοπλισμός και υποδομές.
Τι δεν κέρδισε η ΚΕΔΕ
Παρά τις παρεμβάσεις της, ορισμένα από τα σημαντικότερα αιτήματα είτε δεν ενσωματώθηκαν είτε παρέμειναν ανοιχτά:
- Ηλεκτρονική ψηφοφορία
Η ΚΕΔΕ είχε εκφράσει ισχυρές επιφυλάξεις και ζητούσε ουσιαστικά να μην εφαρμοστεί. Ωστόσο, το νέο προσχέδιο διατηρεί τη δυνατότητα ηλεκτρονικής εκλογικής διαδικασίας.
- Λαϊκές αγορές Αττικής και Θεσσαλονίκης
Η ΚΕΔΕ ζητούσε πλήρη εφαρμογή της αρμοδιότητας και στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα, κάτι που φαίνεται ότι δεν υιοθετήθηκε πλήρως.
- Μητροπολιτική διοίκηση πρώτου βαθμού
Η πρόταση για θεσμοθέτηση μητροπολιτικού μοντέλου για Αθήνα και Θεσσαλονίκη δεν φαίνεται να προχωρά.
- Αυστηρότερο παραταξιοκεντρικό πλαίσιο
Η ΚΕΔΕ ζητούσε αυστηρότερους περιορισμούς στις ανεξαρτητοποιήσεις και στη δημιουργία νέων ομάδων, χωρίς όμως πλήρη αποδοχή των θέσεών της.
- Απόλυτη θεσμική θωράκιση έναντι «άνωθεν» παρεμβάσεων
Σε ζητήματα όπως ο Συμπαραστάτης του Δημότη, τα πειθαρχικά όργανα και ορισμένες εποπτικές δομές, οι αυτοδιοικητικές θέσεις δεν φαίνεται να έγιναν πλήρως αποδεκτές.
Οι μεγάλες αλλαγές του νέου Κώδικα
- Κατάργηση του παραδοσιακού β’ γύρου
Το νέο εκλογικό σύστημα φαίνεται να κινείται προς μοντέλο 42%+1 με εναλλακτική ψήφο, κάτι που αποτελεί σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τα έως τώρα δεδομένα.
- Σχέδια δράσης Δήμων
Οι Δήμοι μετατρέπονται περισσότερο σε μετρήσιμες διοικητικές μονάδες, με αυξημένη έμφαση στη διαφάνεια, τις επιδόσεις και τη συγκριτική αξιολόγηση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας, καθώς — λόγω της κλιματικής κρίσης και της αύξησης των ακραίων καιρικών φαινομένων — οι Δήμοι αποκτούν πιο ενεργό επιχειρησιακό ρόλο σε ζητήματα κρίσεων, πυροπροστασίας και τοπικής πρόληψης.
Τι λέει ο Δήμαρχος Φιλοθέης – Ψυχικού
Ο Δήμαρχος Φιλοθέης–Ψυχικού Χαράλαμπος Μπονάτσος, σχολιάζοντας τις αλλαγές που προωθούνται μέσω του νέου Κώδικα, υπογράμμισε ότι η ουσιαστική ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης δεν αφορά μόνο την κάλυψη κενών προσωπικού, αλλά και τη δυνατότητα των Δήμων να ανταποκριθούν στον ολοένα αυξανόμενο όγκο διοικητικών και γραφειοκρατικών απαιτήσεων.
«Τα τελευταία χρόνια οι Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν πολλαπλάσιες διαδικασίες, ελέγχους, ψηφιακές υποχρεώσεις και διοικητικές απαιτήσεις, με το ίδιο — ή και μικρότερο — προσωπικό. Δεν είναι πλέον μόνο θέμα υποστελέχωσης· είναι θέμα συνολικής διοικητικής επιβάρυνσης της Αυτοδιοίκησης. Για αυτό και η αντιστοίχιση αρμοδιοτήτων με πραγματικούς πόρους, προσωπικό και λειτουργικά εργαλεία αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για όλους τους Δήμους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το μεγάλο συμπέρασμα
Η νέα εκδοχή του Κώδικα δεν αποτελεί «ήττα» της ΚΕΔΕ, αλλά ούτε και πλήρη επικράτηση των θέσεών της.
Η Αυτοδιοίκηση πέτυχε να διατηρήσει βασικές αρχές αυτοδιοικητικής αυτοτέλειας, να ενισχύσει τη συζήτηση για τους πόρους και να επηρεάσει λειτουργικές πτυχές του σχεδίου. Ωστόσο, το εάν ο νέος Κώδικας θα αποτελέσει πραγματικό βήμα αποκέντρωσης ή αν οι Δήμοι θα συνεχίσουν να λειτουργούν υπό στενή κρατική επιτήρηση, θα φανεί τελικά στην πράξη — και κυρίως στο κατά πόσο οι νέες αρμοδιότητες θα συνοδευτούν από ουσιαστικούς πόρους, προσωπικό και πραγματική διοικητική ευελιξία.
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το top-nea.gr με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.
