«ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ : ΜΙΑ ΚΡΙΣΙΜΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΕ …ΚΡΙΣΗ»

Αν θέλετε ακολουθήστε μας, κοινοποιήστε ή κάνετε like:

«ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ : ΜΙΑ ΚΡΙΣΙΜΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΕ …ΚΡΙΣΗ»

Νατάσα Βλουτόγλου, Κλινική Ψυχολόγος –Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικός Πρόληψης –Κέντρο Πρόληψης ΑΘΗΝΑ ΥΓΕΙΑ Δήμου Αθήνας. Μέλος Διοίκησης Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας –Παράρτημα Φιλοθέης-Ψυχικού.

H είσοδος στην επονομαζόμενη «τρίτη ηλικία» που  εξελικτικά  ξεκινά στα εξήντα πέντε (65) έτη  είναι -τόσο από πλευράς κοινωνικής όσο και εν γένει  βιολογικής –  μια  περίοδος που μπορεί να ειδωθεί ως συνέχεια σε επίπεδο δημιουργικότητας ή ακόμα και παραγωγικότητας στην  ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Αν και πέριξ της ένταξης στη συνταξιοδότηση από επαγγελματικής πλευράς, στην σημερινή δυτική κοινωνία, όπως υποστηρίζουν οι έρευνες ,( Νικολάκος 2009-2019, Υamamey 2006, 2017), ολοένα  και περισσότεροι εξηνταπεντάρηδες και εβδομηντάρηδες αναζητούν μια νέα απασχόληση /ενασχόληση είτε αυτό αφορά σε-κάποιου βαθμού- εργασία είτε σε κάποιο χόμπι ούτως ώστε να είναι ενεργοί στην κοινωνία και να αισθάνονται δραστήριοι. Οι περισσότεροι εξ’αυτών νιώθουν ακόμη αρκετά νέοι και ικανοί να προσφέρουν .Τέτοιους ανθρώπους βλέπουμε καθημερινά δίπλα μας. Εργαζόμενοι σε κάποιο πλαίσιο , εθελοντές που προσφέρουν απλόχερα ανθρωπιστική και κάθε είδους βοήθεια σε έχοντες ανάγκη,  μέλη φιλανθρωπικών φορέων ,ψυχαγωγικών λεσχών αλλά και εκπαιδευτικών ομάδων με στόχο την δια βίου προσφορά και δημιουργικότητα ακόμη και εκπαίδευση.

Προϊούσης της ηλικίας ,κυρίως από την ηλικία των εβδομήντα- εβδομήντα πέντε  είναι αλήθεια ότι πολλοί άνθρωποι καθίστανται παθητικότεροι και αδρανοποιούνται .Σε αυτό  συμβάλει η βιολογική πτώση σε ποικίλα επίπεδα και η συνύπαρξη ασθενειών . Η υγεία αποτελεί το αγαθό εκείνο που συνδυάζει την απουσία νόσου ή αναπηρίας με την ταυτόχρονη σωματική και συναισθηματική ευεξία του ατόμου. (Μπάκας 2000). Η ποιότητα ζωής ταυτίζεται με μία-έστω υποκειμενική- αίσθηση φυσιολογικότητας  η οποία έγκειται στην συνύπαρξη και εξισορρόπηση των παρακάτω παραμέτρων: την λειτουργική κατάσταση του ατόμου, την φυσική κατάσταση υγείας ,τον συναισθηματικό του κόσμο, την πληρότητα των γνωστικών λειτουργιών του και τέλος  στην ύπαρξη και διατήρηση των κοινωνικών σχέσεων του.

Η Τρίτη ηλικία συνδέεται με την  εκδήλωση νευρολογικών και ψυχιατρικών νοσημάτων που πολλές φορές  προκύπτουν δευτεροπαθώς από άλλα ή συνυπάρχουν ανεξάρτητα. Οι ασθένειες που συχνότερα απαντώνται και μειώνουν την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων παραμένουν η άνοια και η κατάθλιψη. ( Bαρυτίμου 2007). Η κατάθλιψη είναι πιο συχνή σ’ αυτήν την ομάδα απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη. Οι έρευνες και η κλινική μας εμπειρία στον χώρο της ψυχικής υγείας καταδεικνύουν τον συσχετισμό της λειτουργικής κατάστασης των ηλικιωμένων με την κοινωνική τους κατάσταση ˙ οι ηλικιωμένοι που είναι κοινωνικά απομονωμένοι έχουν επηρεασμένη τη λειτουργική ικανότητά τους περισσότερο από τους ηλικιωμένους χωρίς κοινωνική απομόνωση ( Quickel 2018). H στήριξη των οικείων λειτουργεί βοηθητικά σε κάθε περίπτωση. Υπάρχουν σημαντικές ψυχολογικές ευεργετικές επιδράσεις  όταν ο άνθρωπος της τρίτης ηλικίας εντάσσεται  σε πλαίσιο ομάδας μέσω της ενασχόλησης με χόμπι, ενεργής επικοινωνίας  με άλλους συνομήλικους ή νεότερους ανθρώπους και σε κάθε είδους ψυχαγωγία  Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να νιώθουν ότι είναι συνδεδεμένοι με τους άλλους. Χρειάζονται να νιώθουν ότι η ζωή τους έχει σημασία, ότι έχουν ένα σκοπό. Έτσι κάθε εμπειρία ζωντανής  κοινωνικής  δικτύωσης έχει θετικά αποτελέσματα και  ουσιαστικό, αντίκτυπο στους ηλικιωμένους: ισχυροποιεί το αίσθημα αυτοεκτίμησης και ικανότητας για επικοινωνία, βελτιώνει την ψυχική διάθεση, απομακρύνει την κατάθλιψη και  ενδεχομένως να αναπτύσσει ψυχική ανθεκτικότητα για την αντιμετώπιση ζητημάτων. Το πρόβλημα που τίθεται είναι ότι με την αύξηση της ηλικίας ο κίνδυνος απώλειας φίλων για διάφορους λόγους αποτελεί συχνά μια οδυνηρή πραγματικότητα.

Είναι αλήθεια ότι σε ένα  επίπεδο, η έλευση της τρίτης ηλικίας φέρνει στην επιφάνεια και ενεργοποιεί πεποιθήσεις και ψυχικές τάσεις που  συνδέονται  με υπαρξιακά ακόμα  και «μεταφυσικά» ζητήματα μια που –βάσει του προσδόκιμου ζωής- σε αυτή την ηλικία ,αναπόφευκτα ,έχουμε αφήσει το μεγαλύτερο μέρος του βίου μας πίσω μας. Υπ’αυτή την έννοια, μιλάμε για την ανάπτυξη ενός πεσιμιστικού ψυχικού προσανατολισμού λόγω ηλικίας ( Ιακώβου ,Τζάρα 1999, Τζάρα 2011) εν σχέσει με την  (ψυχική) επένδυση και προβολή του εαυτού μας ως ενεργού δημιουργικού ανθρώπου σε ένα απώτερο μέλλον .Ας είμαστε ρεαλιστές. Όλα δεν γίνονται. Αυτό που ωστόσο ξεκάθαρα προεξάρχει ,είναι η εμπειρική γνώση μας μέσω της παρατήρησης του εαυτού μας και των άλλων, ότι όλα εξαρτώνται από την φιλοσοφία της ζωής μας και  από μια εσωτερική εγγενή τάση για αυτό που τόσο ωραία το λένε οι Γάλλοι: “Joie de vivre”,την χαρά, δλδ, της ζωής που ,ναι, είναι δυνατόν να συνεχίζεται και στο γήρας!

Η φιλοσοφία ζωής μας εδράζεται στην προσωπική μας ιστορία: στις διδαχές και το συνολικό ψυχικό στίγμα της οικογένειας  από την οποία προερχόμαστε, στα ασυνείδητα ψυχοτραύματά  μας και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κοσμοθεωρία μας: τις πεποιθήσεις μας για τον κόσμο ,τους άλλους- ειδικά την σημασία που προσδίδουμε στη σχέση μας με τους σημαντικούς για εμάς ανθρώπους /την οικογένεια που δημιουργούμε και τον εαυτό μας (Dickenson 1979) . Iδιαίτερα σημαντική θέση στην εξέλιξη της φιλοσοφίας ζωής έχουν οι αξίες που έχουμε διαμορφώσει κατά την διάρκεια της  και  ,καθώς αυτές δεν είναι στο σύνολό τους σταθερές, εκείνο που κυρίως μας αφορά είναι το στίγμα εκείνων ακριβώς των αξιών και πεποιθήσεων που είναι ενεργές εντός μας όταν εισερχόμαστε σ’αυτήν την ηλικιακή φάση καθώς και το πως δύνανται να μεταβληθούν συν τω χρόνω ( Αξιώτης 1992, Lockwood 2012).

Η φιλοσοφία ζωής μας ,εν κατακλείδι, αλληλεπιδρά με τα δεδομένα που δημιουργούν:

η απουσία έναντι  της ύπαρξης σοβαρής  ή δύσκολα διαχειρίσιμης ασθένειας , η καλή ποιότητα έναντι μιας κακής αναφορικά με την συχνότητα και την ποιότητα της  επαφών μας με δικούς μας ανθρώπους, οικογένεια και φίλους, η ενεργή  συμμετοχή μας σε μια κοινωνική ζωή έναντι της τάσης για απόσυρση,( Pamey and Robinson 1999, Rossier and Fayet 2004).

Στο χέρι μας είναι να αντιμετωπίσουμε στο βαθμό που είναι εφικτό τα προβλήματά μας αλλά και να αλλάξουμε επί τα βελτίω τον τρόπο που σκεφτόμαστε και βλέπουμε την ζωή μας στην τρίτη ηλικία.

Σε κάθε περίπτωση κρίνεται απαραίτητο να πληρούνται οι προϋποθέσεις προκειμένου οι διάγοντες την τρίτη ηλικία να αναζητήσουν ή να παραπεμφθούν για ιατρική και ψυχολογική υποστήριξη. Άλλωστε , από αμιγώς γεροντολογική άποψη, η ευκαιριακή ή και συστηματική συμβουλευτική /υποστηρικτική εργασία με ειδικό ψυχικής υγείας αμβλύνει τα υπαρξιακά ζητήματα της ηλικίας πολλώ δε μάλλον, την ύπαρξη περαιτέρω συμπτωμάτων  κλινικής σημασίας. Η υπόθεση ότι ένας ώριμος άνθρωπος δεν μπορεί να  αλλάξει σε ψυχικό επίπεδο στον ίδιο βαθμό με έναν ,λόγου χάριν, έφηβο ή νέο ενήλικα, ισχύει σε έναν βαθμό-ωστόσο ένας ηλικιωμένος είναι δυνατόν να αλλάξει  σε ικανό βαθμό τον τρόπο που σκέφτεται για την ζωή του όπως και τον τρόπο που συμπεριφέρεται και ενεργεί αν ενταχθεί σε ένα πλαίσιο βραχείας υποστηρικτικής ψυχολογικής εργασίας με ειδικό ψυχικής υγείας ( Habbey et al 1998, 2007). Η κατάθλιψη, τα διάφορα  υπαρξιακά άγχη που δυστυχώς συνάδουν με την ηλικίωση  καθώς και η συνοδή ,εγγενής στο γήρας ,ευαλωτότητα , δυσχεραίνουν την ικανότητα για λύση προβλημάτων ενώ παρατηρείται και μια έκπτωση-καθώς το γήρας βαθαίνει- στις ψυχοκοινωνικές δεξιότητες. Όλα αυτά και πολλά άλλα είναι δυνατόν να βελτιωθούν με την σωστή  ιατρική, γεροντολογική και ψυχιατρική/ψυχολογική κατευθυντήρια γραμμή.

Παράλληλα η κοινωνία, στο σύνολο της , ιατροί και ειδικοί ψυχικής υγείας , μέσα από το ανθρωποκεντρικό μοντέλο (Louis 1979) που κοιτά ιδιοσυγκρασιακά τον άνθρωπο και όχι την διάγνωση , που αποδυναμώνει δυναμικές και πρακτικές ηλικιακού στιγματισμού και δεν τις ενισχύει όσο και ο καθένας μας ξεχωριστά, πρέπει να ισχυροποιήσουμε τους δεσμούς μας με τους ηλικιωμένους ,να συμβάλλουμε και να μεριμνούμε για την προαγωγή της  ψυχοκοινωνικής υγείας .

Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων , όπως  συνέβη με την  πρόσφατη δεκαετή αλλά και την τρέχουσα  κοινωνικο-οικονομική κρίση προϊόν πλέον, μιας σοβαρότερης υγειονομικής ,( βλ Covid 19 ) ,τα πράγματα επιδεινώνονται. Τέτοιες εξελίξεις θέτουν  την τρίτη ηλικία στο επίκεντρο της κοινωνίας σε επίπεδο προστασίας και την ανάδειξη όλων των παραπάνω αναφορών στο παρόν άρθρο, σε επίπεδο μείζονος σημασίας ,λόγω συγκυριών, μια που η απομόνωση των ηλικιωμένων –κυρίως για λόγους προστασίας-μοιάζει να αυξάνει τα ποσοστά αναφοράς αίσθησης υποκειμενικής  καταθλιπτικής συμπτωματολογίας σε αυτούς ( πχ. Στην Ελλάδα έχουμε ανεπίσημα  δεδομένα από την ψυχολογική υποστήριξη γραμμής για covid-Mάρτιος-Απρίλιος 20, τα οποία σύντομα θα αναδειχθούν μέσα από έρευνα).Επιπλέον,  η απόσυρση και η μεγάλη αίσθηση μοναξιάς, σε περιόδους κρίσεων επιβαρύνει συχνά με εξάρσεις  στις νόσους χρονίων πασχόντων ( Βaccara 2002) και οι εξάρσεις με την σειρά τους ενισχύουν τον φαύλο κύκλο άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων αισθημάτων κενού , ματαιότητας κ.α( Fausti & al 20012,2014).

Να μην παραλείψουμε την αναφορά στις νέες τεχνολογίες που ελαχιστοποιούν τις αποστάσεις και βελτιώνουν την πρόσβαση στην πληροφορία και τις υπηρεσίες  συνεπικουρώντας σε αυτό το φάσμα. Όλο αυτό μπορεί  να ενισχύσει την κοινωνική συνοχή και να ενεργοποιήσει τη ένταξη των ηλικιωμένων σε τομείς της  κοινωνικής ζωής στο βαθμό που αυτό διευκολύνει τη λειτουργικότητα και την ενεργή συμμετοχή τους .Οι νέες τεχνολογίες , τα social media είναι σημαντικά κανάλια δικτύωσης σε ηλικιωμένους που έχουν την δυνατότητα και την διάθεση να μάθουν να τα χειρίζονται έστω και σε υποτυπώδη βαθμό: βελτιώνουν την ποιότητα ζωής της εν λόγω ομάδας παρέχοντας τη δυνατότητα διεκπεραίωσης δραστηριοτήτων από το σπίτι όπως η τηλεργασία ή η εξ αποστάσεως εκμάθηση, αλλά και χρήσης εναλλακτικών μορφών επικοινωνίας και παρουσίασης των πληροφοριών. Προσφέρουν πρόσβαση σε διαδικτυακές υπηρεσίες ιατρικής και κοινωνικής μέριμνας. Έτσι, διευκολύνεται κάθε πρόσβαση αλλά και συνολικά η ανεξάρτητη διαβίωσή τους εντός της κοινότητας .Η τελευταία , είναι σημαντικό να προσφέρει ευρύ φάσμα δωρεάν υπηρεσιών ,πλαίσια ανάπτυξης ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων μέσα από πολιτιστικά και ψυχαγωγικά δρώμενα και όλο αυτό  σε επίπεδο αυτοδιοικητικών και άλλων φορέων.

Κοινωνική μέριμνα λοιπόν και πίστη όχι μόνο στον εξηνταπεντάρη και τον εβδομηντάρη αλλά και τον ογδονταπεντάρη : είναι το άλφα και το ωμέγα σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο σύγχρονο κόσμο σε κοινωνικο-αξιακή, οικονομική και υγειονομική κρίση που οφείλει όχι μόνο να αποστιγματίσει την Τρίτη ηλικία αλλά να την προστατεύσει με σοβαρότητα. Το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και στις περισσότερες οικογένειες έχουμε συγγενείς  που διάγουν την τέταρτη ηλικία (βαθύ γήρας). Ας μην λησμονούμε ότι  οι ηλικιωμένοι μας μπορούν να κάνουν πολλά και να παραμένουν δραστήριοι με θετική φιλοσοφία ζωής και χαρά μέσα από πολλά που μπορούν να βιώνουν και να δημιουργούν. Και το ελάχιστο μπορεί να έχει τεράστια σημασία!

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

Αν θέλετε ακολουθήστε μας, κοινοποιήστε ή κάνετε like:

Σχετικές δημοσιεύσεις